Cơ Chế Thanh Toán Ròng Khi Chấm Dứt Hợp Đồng Theo Pháp Luật Phá Sản

Ngày 12 tháng 8 năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 318/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Phục hồi và Phá sản số 142/2025/QH15 (Luật Phá Sản 2025) về các trường hợp ngoại lệ áp dụng đối với hợp đồng phái sinh có thỏa thuận thanh toán ròng (Nghị Định 318). Nghị Định 318 có hiệu lực thi hành ngay kể từ ngày ban hành.

Trước đây, Việt Nam chưa từng nằm trong danh sách 90 quốc gia và vùng lãnh thổ được Hiệp hội Hoán đổi và Phái sinh Quốc tế (ISDA) ban hành ý kiến pháp lý khẳng định hiệu lực của thỏa thuận thanh toán ròng. Trở ngại cốt lõi xuất phát từ việc pháp luật phá sản Việt Nam thiếu các cơ chế bảo vệ an toàn pháp lý minh thị:

• Tạm đình chỉ xử lý tài sản: Quyết định thụ lý của Tòa án tự động áp dụng biện pháp tạm đình chỉ xử lý tài sản bảo đảm và tạm hoãn thu hồi nợ song phương.
• Quyền chấm dứt hợp đồng tùy nghi: Quản tài viên và doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản có quyền hạn luật định rộng rãi trong việc đình chỉ hoặc chấm dứt các hợp đồng đang có hiệu lực mà họ đánh giá là không có lợi.
• Rủi ro tuyên bố giao dịch vô hiệu:  Các khoản thanh toán và chuyển giao ký quỹ trước thời điểm mở thủ tục phá sản luôn đối diện rủi ro bị tuyên bố vô hiệu theo các quy định về thu hồi tài sản.

Nghị Định 318 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi thiết lập cơ chế bảo vệ an toàn pháp lý mang tính luật định đối với các giao dịch phái sinh lãi suất đủ điều kiện; bảo vệ toàn diện chuỗi hành động từ chấm dứt hiệu lực trước thời hạn, thanh toán ròng cho đến xử lý tài sản bảo đảm khỏi sự can thiệp tư pháp trong quá trình giải quyết phá sản.

Bản cập nhật pháp lý này phân tích khung khổ quy định theo Nghị Định 318, đồng thời chỉ ra các tác động chiến lược đối với các tổ chức tín dụng, chủ đầu tư dự án và doanh nghiệp vay vốn hoạt động tại Việt Nam.

Phạm Vi Áp Dụng và Giao Dịch Được Bảo Vệ

Nghị Định 318 thiết lập cơ chế bảo vệ an toàn pháp lý theo Luật Phá Sản 2025, nhưng giới hạn chặt chẽ phạm vi áp dụng đối với các chủ thể tham gia, loại hình giao dịch và cấu trúc hợp đồng:

• Chủ thể áp dụng: Áp dụng đối với các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được cấp phép hoạt động tại Việt Nam khi xác lập giao dịch với doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc các định chế tài chính khác[1]
• Giao dịch được bảo vệ (chỉ áp dụng đối với phái sinh lãi suất): Giới hạn nghiêm ngặt trong phạm vi các hợp đồng phái sinh lãi suất được giao kết nhằm mục đích phòng ngừa rủi ro lãi suất theo đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.[2]

Các loại tài sản bị loại trừ: Các công cụ kinh doanh nguồn vốn tiêu chuẩn khác—như giao dịch kỳ hạn ngoại hối (FX forward), hoán đổi tiền tệ chéo (CCS), phái sinh giá cả hàng hóa và phái sinh chứng khoán—nằm ngoài phạm vi của Nghị Định 318 và không được hưởng cơ chế bảo vệ an toàn pháp lý này.

• Cấu trúc thỏa thuận thanh toán ròng hợp lệ: Hợp đồng phải có điều khoản thỏa thuận rõ ràng về cơ chế thanh toán ròng, theo đó việc chấm dứt hiệu lực trước thời hạn đối với toàn bộ các giao dịch thuộc phạm vi áp dụng sẽ quy về một nghĩa vụ thanh toán hoặc quyền yêu cầu thanh toán ròng duy nhất sau khi đã bù trừ tổng thể.[3]

Áp Dụng Thực Tế Đối Với Hợp Đồng Khung

Mặc dù Nghị Định 318 không dẫn chiếu cụ thể đến Hợp đồng khung ISDA (ISDA Master Agreement), các định nghĩa về thỏa thuận thanh toán ròng[4] và cơ chế chấm dứt trước thời hạn trong trường hợp phá sản[5] có mức độ tương thích cao với các điều khoản thanh toán ròng khi chấm dứt hợp đồng (close-out netting) theo thông lệ quốc tế.

Do đó, bộ hồ sơ hợp đồng tiêu chuẩn theo thông lệ thị trường (dù được điều chỉnh bởi pháp luật Việt Nam hay pháp luật nước ngoài) đều đáp ứng điều kiện để áp dụng cơ chế bảo vệ an toàn pháp lý luật định, với điều kiện:

• Toàn bộ các giao dịch phát sinh phải thuộc phạm vi các giao dịch phái sinh lãi suất đủ điều kiện; và
• Ít nhất một bên trong giao dịch là tổ chức tín dụng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài được cấp phép hoạt động tại Việt Nam. 

Bốn Trụ Cột của Cơ Chế Thanh Toán Ròng Khi Chấm Dứt Hợp Đồng

Nghị Định 318 tháo gỡ các rào cản pháp lý về phá sản xuyên suốt từng giai đoạn của quá trình xử lý theo Luật Phá Sản 2025:

Quy Định Chuyển Tiếp

Nghị Định 318 áp dụng hồi tố đối với các thủ tục phục hồi và phá sản đang được Tòa án giải quyết mà đã được thụ lý trước ngày 12 tháng 8 năm 2026, với điều kiện chưa có quyết định tuyên bố phá sản của Tòa án trước ngày này.[21]

Tác Động Thực Tiễn Đối Với Chủ Nợ và Doanh Nghiệp Khó Khăn Tài Chính & Chủ Đầu Tư

Khuyến Nghị Hành Động Đối Với Các Chủ Thể Thị Trường

Trước các tác động của Nghị Định 318, các tổ chức tín dụng, chủ đầu tư dự án và bên vay doanh nghiệp nên xem xét thực hiện các biện pháp chiến lược sau:

• Tách bạch các hợp đồng khung đa tài sản (multi-asset master agreements): 
  • Đối với ngân hàng: Tách riêng các giao dịch phái sinh lãi suất theo từng hợp đồng khung độc lập hoặc các phụ lục được khoanh vùng pháp lý riêng biệt, tránh để các sản phẩm không thuộc phạm vi bảo vệ (như phái sinh ngoại hối hoặc giá cả hàng hóa) làm gián đoạn hoặc vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ an toàn pháp lý của thỏa thuận thanh toán ròng;
  • Đối với bên vay: Rà soát toàn bộ danh mục giao dịch phòng ngừa rủi ro nguồn vốn hiện hữu nhằm xác định rõ những vị thế nào sẽ bị cố định giá trị ngay khi phát sinh sự kiện vi phạm, và những vị thế nào tiếp tục được hưởng sự bảo vệ từ lệnh tạm đình chỉ theo Luật Phá Sản 2025.
• Rà soát biện pháp bảo đảm và thỏa thuận giữa các chủ nợ (intercreditor deeds): 
  • Đối với ngân hàng cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro & bên cho vay hợp vốn: Kiểm tra các điều khoản trong thỏa thuận giữa các chủ nợ và thỏa thuận chia sẻ tài sản bảo đảm, bảo đảm việc trực tiếp xử lý tài sản theo Điều 4 Nghị Định 318 không vi phạm các cam kết chung về nghĩa vụ tạm hoãn quyền đòi nợ (standstill), biểu quyết tập thể hoặc nghĩa vụ phân chia theo tỷ lệ (pro-rata sharing).
  • Đối với chủ đầu tư dự án & bên vay doanh nghiệp: Đánh giá lại cấu trúc tài sản bảo đảm trong các khoản tài trợ hiện hữu để xác định xem việc thế chấp tài sản riêng lẻ cho giao dịch phòng ngừa rủi ro có tạo rủi ro khiến các tài sản dự án trọng yếu bị đơn phương xử lý ngay lập tức bên ngoài cơ chế tạm hoãn của hợp đồng tín dụng hợp vốn chính hay không.
• Thiết lập quy trình định giá chấm dứt hợp đồng chặt chẽ và có khả năng kiểm toán: 
  • Đối với đối tác tài chính: Lưu trữ đầy đủ hồ sơ kiểm toán đối với toàn bộ mô hình định giá nội bộ, thuật toán khảo sát thị trường và nguồn báo giá thay thế nhằm chứng minh tính hợp pháp của phương pháp tính toán số tiền thanh toán ròng theo Điều 7.3 Nghị Định 318.
  • Đối với bên vay doanh nghiệp & chủ đầu tư dự án: Yêu cầu tính minh bạch trong thông báo thanh toán ròng của đối tác và tiến hành thẩm định độc lập các tham số định giá, công thức tính và dữ liệu thị trường được áp dụng để bảo đảm số dư ròng cuối cùng là công bằng, chuẩn xác và có căn cứ pháp lý vững chắc.
• Xây dựng quy trình cung cấp thông tin và giải trình nhanh chóng: 
  • Đối với đối tác tài chính: Chuẩn bị sẵn các bộ hồ sơ tuân thủ chuẩn hóa—bao gồm hồ sơ chứng minh hiệu lực hợp đồng, điều khoản thanh toán ròng, chuỗi thẩm quyền ký kết và bảng tính toán giá trị ròng chi tiết—sẵn sàng xuất trình ngay khi có yêu cầu bằng văn bản theo các Điều 4.2, 5.2, 6.2 và 7.3 Nghị Định 318.
  • Đối với bên vay doanh nghiệp & chủ đầu tư dự án: Thiết lập quy trình nội bộ để yêu cầu cung cấp và kiểm tra ngay các bộ hồ sơ tuân thủ này khi nhận được thông báo chấm dứt trước thời hạn, bảo đảm số liệu tính toán ròng, thẩm quyền ký kết và căn cứ hợp đồng của ngân hàng được chứng minh đầy đủ trước khi xác nhận quyết toán ròng.

Tải bản tin về máy tại đây: Cơ Chế Thanh Toán Ròng Khi Chấm Dứt Hợp Đồng Theo Pháp Luật Phá Sản

[1] Điều 2 Nghị Định 318.

[2] Điều 1 và 3.1 Nghị Định 318.

[3] Điều 3.2 Nghị Định 318.

[4] Điều 3.2 Nghị Định 318.

[5] Điều 7 Nghị Định 318.

[6] Điều 4 Nghị Định 318.

[7] Điều 27.2 và 40.3 Luật Phá Sản 2025.

[8] Điều 4.1 Nghị Định 318.

[9] Điều 4.2 Nghị Định 318.

[10] Điều 5 Nghị Định 318.

[11] Điều 49.1(c) Luật Phá Sản 2025.

[12] Điều 5.1 Nghị Định 318.

[13] Điều 5.2 Nghị Định 318.

[14] Điều 6 Nghị Định 318.

[15] Điều 51.1 và 51.5 Luật Phá Sản 2025.

[16] Điều 6.1 Nghị Định 318.

[17] Điều 6.2 Nghị Định 318.

[18] Điều 7 Nghị Định 318.

[19] Điều 7.1 Nghị Định 318.

[20] Điều 7.3 Nghị Định 318.

[21] Điều 9 Nghị Định 318.

[22] Điều 7 Nghị Định 318.

[23] Điều 4 Nghị Định 318.

[24] Điều 5 Nghị Định 318.

[25] Điều 1 và 3 Nghị Định 318.

[26] Điều 4.2, 5.2, 6.2, và 7.3 Nghị Định 318.

Bài viết này chỉ cung cấp một bản tóm tắt về chủ đề được đề cập, mà không có bất kỳ nghĩa vụ nào do Công Ty Luật Frasers chịu trách nhiệm. 

Bản tóm tắt không nhằm mục đích cũng như không nên dựa vào nó để thay thế cho lời khuyên pháp lý.

© Bản quyền của ấn phẩm này thuộc về Công Ty Luật Frasers.