Mô Hình Tái Cấu Trúc Mới Tại Việt Nam: Ưu Tiên Phục Hồi Doanh Nghiệp Thay Vì Thanh Lý Tài Sản

Luật thiết lập phục hồi là lộ trình pháp lý mặc định, yêu cầu mọi nỗ lực phải nhằm bảo tồn doanh nghiệp dưới hình thức hoạt động liên tục trước khi tiến hành thanh lý tài sản.^[1]

• Việc phục hồi thành công có thể mang lại tỷ lệ thu hồi vốn cao hơn so với việc bán tháo tài sản trong tình trạng khủng hoảng.
• Các thủ tục phục hồi có thể làm chậm việc xử lý tài sản bảo đảm hoặc thực thi các xử lý tài sản bảo đảm.

Khuyến khích các hành động pháp lý và vận hành để ổn định các dự án khả thi, giúp tránh tình trạng thanh lý tài sản sớm.

Doanh nghiệp vay vốn có thể khởi động quy trình phục hồi nếu dự báo một cách hợp lý về việc không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính đến hạn trong vòng sáu tháng.^[2]

• Cho phép các Bên cấp tín dụng tham gia sớm trước khi giá trị bị suy giảm đáng kể.
• Doanh nghiệp vay vốn có thể thực hiện quyền bảo vệ trước khi phát sinh bất kỳ vi phạm thực tế nào, điều này tiềm ẩn rủi ro làm trì hoãn việc xử lý nợ một cách không chính đáng.

Quyền yêu cầu quy trình phục hồi thuộc về Hội đồng quản trị hoặc người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp vay vốn, giúp bảo vệ công ty khỏi các yêu cầu phá sản do Bên cấp tín dụng đơn phương yêu cầu.^[3]

Chỉ doanh nghiệp vay vốn (thông qua người đại diện theo pháp luật, hội đồng quản trị hoặc chủ sở hữu) mới có quyền nộp đơn yêu cầu phục hồi. Các Bên cấp tín dụng không thể ép buộc doanh nghiệp thực hiện quy trình phục hồi nhưng vẫn có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.[4]

Các Bên cấp tín dụng chỉ có thể yêu cầu mở thủ tục phá sản.

• Bên cấp tín dụng không thể đơn phương kích hoạt việc tái cấu trúc, ngay cả khi điều đó mang lại lợi ích tốt nhất cho công ty.
• Đảm bảo rằng mọi phương án phục hồi đều do ban lãnh đạo dẫn dắt, từ đó làm tăng khả năng triển khai thực tế thành công.

Cơ chế này bảo vệ khả năng của doanh nghiệp vay vốn trong việc chủ động quản lý quy trình phục hồi mà không gặp rủi ro bị tái cấu trúc theo định hướng áp đặt từ phía Bên cấp tín dụng.

Trong vòng năm ngày làm việc kể từ khi Tòa Án chấp nhận đơn yêu cầu phục hồi, tất cả các hoạt động thực hiện nghĩa vụ về tài sản - bao gồm xử lý tài sản bảo đảm và thi hành án dân sự - phải được các cơ quan hữu quan tạm đình chỉ. Đây là một sự thay đổi lớn so với Luật Phá Sản 2014 vốn thiếu cơ chế tạm đình chỉ thống nhất^[5]

• Các Bên cấp tín dụng có bảo đảm tạm thời phải đình chỉ thực hiện quyền xử lý tài sản bảo đảm.
• Nếu tài sản bảo đảm là thiết yếu đối với phương án phục hồi, mọi hoạt động phát mãi phải được Hội nghị Bên cấp tín dụng thông qua, điều này có thể làm chậm quá trình thu hồi vốn của Bên cấp tín dụng.

Cơ chế này mang lại sự bảo vệ theo lệnh của Tòa Án ngay lập tức, giúp doanh nghiệp ổn định vận hành và xây dựng phương án phục hồi mà không lo bị phân tán tài sản.

Khoản huy động vốn mới được cung cấp cụ thể để hỗ trợ phương án phục hồi sẽ được ưu tiên thanh toán trên tất cả các khoản nợ phát sinh trước khi phục hồi - bao gồm cả một số khoản nợ có bảo đảm nhất định -trong trường hợp phải thanh lý.^[6]

• Mang lại sự bảo vệ mạnh mẽ cho các Bên cấp tín dụng mới, khuyến khích việc bơm vốn cứu trợ hoặc vốn cầu nối (bridge loan).
• Các Bên cấp tín dụng không có bảo đảm hiện hữu và có khả năng là cả một số Bên cấp tín dụng có bảo đảm có thể bị xếp sau khoản nợ ưu tiên mới này.

Quy định này tăng cường khả năng huy động nguồn vốn mới của doanh nghiệp vay vốn, bao gồm cả từ các nhà đầu tư bên ngoài hoặc cổ đông, để hỗ trợ các nỗ lực tái cấu trúc và tránh bị thanh lý tài sản.

Khi được thụ lý quy trình phục hồi, doanh nghiệp vay vốn nếu đủ điều kiện có thể được khoanh tiền nợ thuế and tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội (bao gồm quỹ hưu trí và tử tuất), tuỳ thuộc vào hướng dẫn chi tiết từ Nghị Định của Chính Phủ.^[7]

Giải phóng dòng tiền ngắn hạn – vốn dĩ phải chi trả cho các nghĩa vụ với nhà nước – giúp nâng cao khả năng thanh toán cho các chủ nợ thương mại.

Ban lãnh đạo có thể đề xuất chuyển nhượng các phân đoạn dự án hoặc lĩnh vực kinh doanh cụ thể trong giai đoạn phục hồi.^[8] Sau khi Hội nghị Bên cấp tín dụng thông qua và Tòa Án ra quyết định, doanh nghiệp có thể loại bỏ các mảng thua lỗ để tập trung bảo vệ các mảng phát triển cốt lõi.

Khi được Tòa Án thụ lý, doanh nghiệp vay vốn đủ điều kiện để được khoanh nợ thuế và tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội (bao gồm quỹ hưu trí và tử tuất). Việc này trực tiếp giải phóng dòng tiền vận hành để doanh nghiệp vay vốn duy trì địa điểm hoạt động hoặc thanh toán cho các nhà cung cấp thiết yếu.

Hội nghị Bên cấp tín dụng là diễn đàn chính yếu để thông qua các phương án phục hồi. Theo thủ tục tiêu chuẩn, các nghị quyết cần được sự chấp thuận của các Bên cấp tín dụng đại diện cho ít nhất 65% tổng số nợ của những người tham gia biểu quyết. Đối với các doanh nghiệp vay vốn đủ điều kiện áp dụng Thủ tục Rút gọn (thường là các doanh nghiệp nhỏ), ngưỡng chấp thuận được giảm xuống còn 51%.^[9]

• Các Bên cấp tín dụng có dư nợ có bảo đảm lớn vẫn duy trì được tầm ảnh hưởng đáng kể đối với kết quả tái cấu trúc.
• Trong các trường hợp áp dụng thủ tục rút gọn, ngưỡng biểu quyết thấp hơn đòi hỏi các Bên cấp tín dụng lớn phải phối hợp chặt chẽ hơn để bảo vệ lợi ích chung của mình.

Việc giảm ngưỡng biểu quyết cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đủ điều kiện giúp quy trình ra quyết định trở nên hiệu quả hơn và rút ngắn thời gian tiếp cận các biện pháp cứu trợ tái cấu trúc.

Doanh nghiệp vay vốn có ít hơn 20 Bên cấp tín dụng không có bảo đảm và tổng nợ không có bảo đảm dưới 10 tỷ VNĐ (khoảng 380.000 USD) có thể đủ điều kiện áp dụng Thủ tục Rút gọn. Theo cơ chế này, mọi thời hạn pháp định sẽ được giảm đi một nửa.^[10]

Cho phép giải quyết nhanh chóng các vụ việc có giá trị thấp, giúp giảm bớt gánh nặng hành chính và giải phóng vốn nhanh hơn.

Các công ty đủ điều kiện có thể tiến hành phục hồi (hoặc thanh lý tài sản) theo một lộ trình rút ngắn, giúp bảo toàn giá trị và giảm thiểu tối đa sự gián đoạn trong hoạt động vận hành.

Hoàn Tất Phương Án Phục Hồi

Khi thực hiện thành công phương án phục hồi, Tòa Án sẽ ra quyết định chính thức xác nhận doanh nghiệp không còn nguy cơ mất khả năng thanh toán.^[11]

Các Bên cấp tín dụng có thể khôi phục các quan hệ thương mại thông thường, khi các rủi ro về uy tín và tín dụng liên quan đến quy trình mất khả năng thanh toán đã được gỡ bỏ.

Doanh nghiệp vay vốn tái lập vị thế là công ty có khả năng thanh toán và hoạt động liên tục—giúp khôi phục uy tín cũng như khả năng tiếp cận thị trường.

Thất Bại Trong Phục Hồi Và Chuyển Sang Phá Sản: 

Nếu phương án phục hồi thất bại hoặc thời hạn tối đa theo luật định (3 năm) kết thúc, Tòa Án sẽ chấm dứt quy trình phục hồi. Nếu doanh nghiệp vay vốn vẫn trong tình trạng mất khả năng thanh toán, thủ tục phá sản sẽ tự động được bắt đầu.^[12]

• Danh sách Bên cấp tín dụng và các khoản nợ đã xác minh từ giai đoạn phục hồi sẽ được kế thừa, giúp đẩy nhanh đáng kể tiến độ thủ tục phá sản.
• Giá trị tài sản có thể sụt giảm nếu quá trình phục hồi thất bại, làm giảm tỷ lệ thu hồi vốn tiềm năng.

Việc không thực hiện được phương án khả thi trong thời hạn luật định dẫn tới việc thanh lý và giải thể theo quyết định của Tòa Án.

A. Yêu Cầu Ra Nước Ngoài: Tài Sản Tại Nước Ngoài Của Doanh Nghiệp Vay Vốn Việt Nam

Tòa Án Việt Nam có thể yêu cầu các cơ quan nước ngoài hỗ trợ trong việc nhận diện, bảo toàn và thu hồi các tài sản nằm ngoài lãnh thổ Việt Nam thuộc sở hữu của doanh nghiệp vay vốn.^[13]

• Tăng cường khả năng tiếp cận các tài sản ở nước ngoài của Bên cấp tín dụng có bảo đảm để thu hồi nợ, đặc biệt là khi tài sản bảo đảm có các thành phần tại nước ngoài hoặc được đăng ký dưới hình thức thế chấp tài sản biến động (floating charges).
• Ngăn chặn việc "thất thoát" giá trị dự án trong trường hợp doanh nghiệp vay vốn có ý định chuyển vốn ra nước ngoài nhằm né tránh việc xử lý tài sản trong nước.

Doanh nghiệp vay vốn có thể yêu cầu Tòa Án hỗ trợ tiếp cận các tài sản ở nước ngoài để phục vụ phương án phục hồi, từ đó nâng cao tính khả thi của quá trình tái cấu trúc.

B. Yêu Cầu Vào Việt Nam: Các Quy Trình Nước Ngoài Tìm Kiếm Tài Sản Tại Việt Nam

Theo yêu cầu của Tòa Án nước ngoài, Tòa Án Việt Nam có thể hỗ trợ việc thực thi, thu hồi hoặc bảo toàn các tài sản của doanh nghiệp vay vốn nằm tại Việt Nam. Tuy nhiên, sự hợp tác này phải tuân thủ một biện pháp bảo vệ bắt buộc: Tòa Án phải từ chối hỗ trợ nếu việc đó phương hại đến quyền lợi của các Bên cấp tín dụng tại Việt Nam.^[14]

• Mặc dù Tòa Án Việt Nam có thể hỗ trợ các quy trình tái cấu trúc nước ngoài bằng cách phong tỏa tài sản ở địa phương, Tòa Án bắt buộc phải từ chối bất kỳ yêu cầu nào gây phương hại đến quyền lợi của các Bên cấp tín dụng tại Việt Nam.^[15] 
• Cơ chế bảo vệ quyền lợi ưu tiên tại Việt Nam tạo một lá chắn vững chắc cho tất cả các Bên cấp tín dụng - bao gồm cả các bên cho vay nước ngoài - miễn là quyền lợi bảo đảm của họ đã được đăng ký hợp lệ tại Việt Nam. Các quy trình tố tụng nước ngoài không thể tùy tiện phủ quyết quyền xử lý tài sản tại địa phương nếu điều đó làm phương hại đến các Bên cấp tín dụng trong phạm vi thẩm quyền của Tòa Án.^[16]

Tòa Án Việt Nam hiện có thẩm quyền bảo toàn tài sản tại địa phương để hỗ trợ phương án phục hồi toàn cầu ngay khi nhận được yêu cầu hỗ trợ chính thức từ Tòa Án nước ngoài, kể cả khi quy trình phục hồi trong nước chưa được tiến hành. Cơ chế này đảm bảo tài sản dự án được bảo vệ khỏi việc xử lý tài sản rời rạc - ngay cả trước khi quy trình phục hồi trong nước bắt đầu hoặc bản án nước ngoài được công nhận chính thức – với điều kiện việc thực hiện các hành động hỗ trợ này không gây phương hại đến quyền lợi của các Bên cấp tín dụng tại Việt Nam. 

C. Công Nhận Và Cho Thi Hành Bản Án Nước Ngoài

Các bản án của Tòa Án nước ngoài liên quan đến việc mất khả năng thanh toán có thể được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc công nhận bắt buộc phải bị từ chối nếu bản án đó rơi vào bất kỳ trường hợp luật định phải từ chối nào sau đây (Căn Cứ Từ Chối):^[17]

• Bản án gây phương hại đến quyền và lợi ích của các Bên cấp tín dụng tại Việt Nam (Cơ Chế Bảo Vệ Quyền Lợi Ưu Tiên Tại Việt Nam);
• Bản án vi phạm các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam;
• Bản án nước ngoài từ Tòa Án không có thẩm quyền đối với vụ việc;
• Thủ tục tố tụng thiếu công bằng (ví dụ: các bên không được triệu tập hợp lệ hoặc bị tước quyền bào chữa công bằng);
• Bản án chưa có hiệu lực pháp luật hoặc đang bị kháng cáo, kháng nghị tại nước sở tại;
• Bản án nước ngoài xung đột với bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa Án Việt Nam;
• Bản án xung đột với một bản án nước ngoài khác đã được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam trước đó;
• Yêu cầu công nhận bản án được nộp sau khi hết thời hiệu thi hành án theo quy định của pháp luật Việt Nam; hoặc
• Bản án rơi vào các trường hợp khác theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Một khi được công nhận, bản án của Tòa Án nước ngoài có giá trị pháp lý tương đương với bản án của Tòa Án trong nước. Tuy nhiên, việc thi hành các bản án này được kiểm soát chặt chẽ bởi hai "tấm khiên" chiến lược:

• Ưu tiên Nội địa (Cơ chế tạm đình chỉ thi hành nghĩa vụ tài sản pháp định): Ngay cả khi một bản án nước ngoài được công nhận, tạm đình chỉ tự động (Điều 27 Luật Phá Sản 2025) vẫn giữ vai trò tiên quyết. Điều này đảm bảo việc xử lý các tài sản bảo đảm tại Việt Nam phải được tạm dừng trong suốt thời gian diễn ra quy trình phục hồi nội địa, nhằm bảo vệ giá trị "hoạt động liên tục" (going concern) của dự án.
• Cơ Chế Bảo Vệ Quyền Lợi Ưu Tiên Tại Việt Nam: Tòa Án Việt Nam bắt buộc phải từ chối công nhận bất kỳ bản án nước ngoài nào gây phương hại đến quyền và lợi ích của các Bên cấp tín dụng trên lãnh thổ Việt Nam. Sự bảo hộ cốt lõi này càng được củng cố mạnh mẽ hơn nhờ danh mục các Căn cứ Từ chối toàn diện được quy định tại Điều 75.3 Luật Phá Sản 2025. Tổng thể, khung pháp lý này tạo ra một lá chắn pháp lý vững chắc cho cả các bên cho vay trong nước và các bên cho vay nước ngoài đã đăng ký hợp lệ, giúp họ hoàn toàn yên tâm trước các phán quyết nước ngoài thiếu căn cứ pháp lý hoặc có tác động tiêu cực.

Điều này cho phép xây dựng một chiến lược phục hồi thống nhất trên nhiều khu vực tài phán khác nhau. Ngay cả khi một bản án nước ngoài được công nhận, Cơ chế tạm đình chỉ thi hành nghĩa vụ tài sản pháp định vẫn đảm bảo các tài sản của dự án tại Việt Nam được bảo vệ khỏi việc bị tịch thu ngay lập tức, tạo ra 'không gian' cần thiết để thực hiện kế hoạch tái cấu trúc toàn cầu mà không đánh mất quyền kiểm soát vận hành tại địa phương.

Trước khi mở thủ tục phục hồi

Việc xử lý tài sản thường dựa trên các điều khoản vi phạm hợp đồng, thực hiện thông qua các kênh hành chính với sự tham gia hạn chế từ phía Toà án. 

Hiện trạng được giữ nguyên cho đến khi Toà án chính thức thụ lý đơn yêu cầu phục hồi; theo đó, các Bên cấp tín dụng vẫn giữ nguyên quyền xử lý tài sản theo thoả thuận hợp đồng. 

Không có sự thay đổi cho đến khi nộp đơn: Các Bên cấp tín dụng có thể thực hiện quyền xử lý tài sản bình thường cho đến khi thủ tục phục hồi chính thức bắt đầu.

Trong quá trình tiến hành thủ tục phục hồi

Không có lệnh tạm đình chỉ ngay lập tức; việc cưỡng chế tài sản vẫn tiếp tục cho đến khi có 'Quyết định mở thủ tục phá sản' chính thức, tạo ra một khoảng trống quy trình khiến tài sản dễ bị tịch thu.

Cơ Chế Tạm Đình Chỉ Thi Hành Nghĩa Vụ Tài Sản Pháp Định: Trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi Tòa Án thụ lý đơn. Mọi hoạt động xử lý tài sản phải tạm dừng.

Tính Chắc Chắn Và Sự Phối Hợp: Ngăn chặn việc xử lý tài sản thiếu phối hợp và bảo vệ sự toàn vẹn của khối tài sản.

Sử Dụng Tài Sản Bảo Đảm^[18]

Thiếu các quy định rõ ràng về sự cần thiết của tài sản dẫn đến các tranh chấp kéo dài làm trì hoãn quá trình tái cấu trúc

Kiểm tra tính cần thiết: Những tài sản thiết yếu để phục hồi dự án sẽ được giữ lại, trong khi các tài sản khác được xử lý theo hợp đồng bảo đảm ban đầu. Quyết định cuối cùng thuộc về Hội nghị Bên cấp tín dụng.

Giảm thiểu sự chậm trễ và thiết lập quy trình rõ ràng cho việc phân bổ tài sản.

• Nếu tài sản bảo đảm là cần thiết cho phương án phục hồi, việc xử lý sẽ do Hội nghị Bên cấp tín dụng quyết định.
• Nếu không cần thiết, việc xử lý tài sản sẽ tuân theo các điều khoản của thỏa thuận bảo đảm ban đầu.

Phương Án Phục Hồi Thất Bại

Việc chuyển đổi sang giai đoạn thanh lý cực kỳ phức tạp về mặt thủ tục, thường đòi hỏi phải khởi động lại quy trình xử lý tài sản hoặc xác minh lại các khoản nợ từ đầu.

Chuyển đổi Trực tiếp: Tự động chuyển sang phá sản. Các tài sản bảo đảm được thanh lý ngay lập tức dựa trên danh sách đã được xác minh.

Giảm thiểu rủi ro trong quá trình xử lý tài sản: Các Bên cấp tín dụng có lộ trình thu hồi rõ ràng và nhanh chóng ngay khi phương án phục hồi thất bại.